Het beklemd vermogen na omzetting van een stichting: een slot op de deur?

De stichting ontleent haar bestaansrecht aan een bepaald ideëel of maatschappelijk doel, dat wordt nagestreefd met behulp van een daaraan gebonden vermogen. Dat vermogen is veelal bijeengebracht door derden (zoals donateurs) die erop mogen vertrouwen dat hun bijdragen duurzaam aan het stichtingsdoel ten goede komen. Na omzetting van een stichting in een andere rechtsvorm moet dit vertrouwen worden beschermd door de vermogensklem van art. 2:18 lid 6 BW, die aan het op het omzettingsmoment aanwezige vermogen en de vruchten daarvan een bestedingsrestrictie verbindt.

In deze bijdrage staat de situatie ná omzetting centraal. Daarbij wordt onderzocht hoe het beklemde vermogen juridisch is afgebakend, welke rol de rechter en de notaris spelen bij de bescherming ervan, en op welke wijze deze bescherming in de praktijk kan worden geborgd of juist wordt ondergraven. In dit PEN-artikel ligt de nadruk op de notariële vormgeving van de vermogensklem.

Beklemd vermogen na omzetting

Bij omzetting van een stichting in een andere rechtsvorm (bijvoorbeeld een vereniging of kapitaalvennootschap) geldt dat de statuten van de nieuwe rechtspersoon een bepaling moeten bevatten over de besteding van het vermogen dat de stichting ten tijde van de omzetting had, inclusief de vruchten daarvan. Met ‘besteden’ wordt uitgeven, vervreemden en tevens bezwaren van het vermogen bedoeld. Dat vermogen mag slechts met toestemming van de rechter worden besteed voor een ander doel dan waarvoor het vóór de omzetting was bestemd (art. 2:18 lid 6 BW). Dit ‘beklemde vermogen’ beoogt te voorkomen dat een stichting wordt omgezet om haar vermogen vervolgens te kunnen toe-eigenen.