Opkoopbescherming in Amsterdam: wat is er mogelijk?

Sinds 1 januari 2022 is de opkoopbescherming in Nederland geregeld in art. 41 van de Huisvestingswet 2014. Op grond daarvan kan een gemeente bepaalde categorieën woonruimten in bepaalde gebieden aanwijzen waarvoor het verboden is deze gedurende de eerste vier jaar na verkrijging van de eigendom zonder vergunning in gebruik te geven. Deze termijn vangt aan op het moment van notariële levering en eindigt van rechtswege na vier jaar. Het verhuurverbod geldt alleen indien dit is vastgelegd in een gemeentelijke huisvestingsverordening (art. 41 Huisvestingswet 2014 en Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 190, nr. 3, p. 47). Daarbij geldt dat een vergunning om van het verhuurverbod af te wijken in ieder geval moet worden verleend in de drie gevallen genoemd in art. 41 lid 3 Huisvestingswet 2014, die in paragraaf 3.2 nader worden besproken. Daarnaast kunnen gemeenten in hun huisvestingsverordening aanvullende ontheffings- of vergunningsmogelijkheden opnemen. Ingevolge art. 41 lid 2 Huisvestingswet 2014 kunnen gemeenten slechts categorieën van woonruimten aanwijzen voor zover de woonruimte op de datum van inschrijving in de openbare registers van de akte van levering vrij van huur en gebruik was, voor een periode van minder dan zes maanden in verhuurde staat verkeerde, of werd verhuurd met een vergunning inzake opkoopbescherming. Op het onderwerp ‘Huisvestingsverordening’ werd ook in een eerder PEN-artikel ingegaan: PE  Notariaat 2025/31 ‘Wanneer en waarop moet het notariaat een huisvestingsverordening checken?’.

De wettelijke regeling inzake opkoopbescherming heeft een tijdelijk karakter (zie hoofdstuk 7 van de Huisvestingswet). De regeling kent geen automatische vervaldatum; voor beëindiging is een afzonderlijk besluit vereist. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beoordeelt elke vijf jaar of de opkoopbescherming nog een zinvol instrument is. Het eerste evaluatiemoment zal op of omstreeks 1 januari 2027 plaatsvinden. Deze evaluatie kan leiden tot het vervallen van hoofdstuk 7. Bij een eventueel verval blijven de dan geldende bepalingen over opkoopbescherming in gemeentelijke verordeningen nog twee jaar van kracht. Gelet op het huidige gebruik van de opkoopbescherming door gemeenten en de aanhoudende druk op de woningmarkt, ligt afschaffing van de regeling op dit moment niet voor de hand.

In dit PEN-artikel ligt de nadruk op de toepassing van de opkoopbescherming in Amsterdam, waar de gemeente per 1 april 2022 van deze bevoegdheid gebruik heeft gemaakt. Ook wordt ingegaan op de opkoopbeschermingsregels in andere grote steden, te weten Den Haag, Utrecht en Rotterdam, om zo een compleet en vergelijkend overzicht te bieden van verschillende gemeentelijke regelingen.